Бала 3 жаста, бәрін түсінеді, бірақ сөйлемейді

«Бәрін түсінеді. Сұрағаныңды әкеліп береді, саусағымен көрсетеді, мультфильмді өзі қосады. Тек сөйлемейді». Ата-аналар баласын көбіне осылай сипаттайды — және әрдайым дерлік қосады: «күте тұрыңдар деді».

Күту керек пе, жоқ па — бұл төлқұжаттағы жас туралы сұрақ емес. Бұл үнсіздіктің қасында тағы не болып жатқаны туралы сұрақ.

Сөйлеу — тек сөз емес

Сөйлеу қиындықтары сирек жағдайда ғана сөздің мүлде болмауы түрінде көрінеді. Бала сөйлейді, бірақ оны түсіну қиын болуы мүмкін. Жеке сөздерді айтады, бірақ сөйлем құрамауы мүмкін. Ал кейде сөйлеу бар — түсіну, байланыс және өзіне қаратып айтқанға жауап беру қиын.

Сондықтан маман бір ғана белгіге емес, жалпы көрініске қарайды: бала қалай қарым-қатынас жасайды, қалай ойнайды, қалай жауап береді, жаңаны қалай үйренеді.

Үйде байқауға болатын алты белгі

Бұл — орталықтың ата-аналарға арнап жариялайтын тізімі:

• бала сөздерді аз қолданады немесе қайталауға тырыспайды;
• атына, өтінішке, қарапайым нұсқауға жауап бермейді;
• ым-ишараны қолданбайды — көрсету, қол бұлғау, бас изеу;
• жалғыз ойнағанды жөн көреді, қарым-қатынастан қашады;
• сөздің орнына жиі айқай мен мінез-құлықты қолданады;
• сөйлеуі бір деңгейде «тұрып қалған», ұзақ уақыт дамымайды.

Алтауының бірі — әлі алаңдайтын себеп емес. Үшеу-төртеуі бірге болса — келесі туған күнді күтпей, баланы маманға көрсететін кез.

«Түсінеді екен — сөйлеп кетеді»

Өзіне қаратып айтқан сөзді түсінуі — шынымен жақсы көрсеткіш. Бірақ ол өздігінен тексеруден босатпайды.

Орталықтың ұстанымы қарапайым: 2,5–3 жаста күтпей, тексеруден өткен жөн. Бұл жаста сөйлемеу — бала бәрін түсінсе де — логопедтің және невролог немесе даму маманының кеңесін қажет етеді.

Сөйлеу дамуының тежелуі әртүрлі көрінеді: белсенді сөйлеудің болмауынан бастап, түсіну, қарым-қатынас және әлеуметтік байланыс қиындықтарына дейін. Ерекшеліктер неғұрлым ерте байқалса, жұмысқа соғұрлым көп уақыт қалады.

«Невропатологта болдық, ЭЭГ таза»

Жиі кездесетін жағдай: ата-ана невропатологтан өтеді, таза ЭЭГ алады, «бәрі жақсы» дегенді естиді — ал мінез-құлық пен сөйлеу бәрібір алаңдатады.

Жақсы ЭЭГ — оң нәтиже. Бірақ ол баланың сөйлеуінің, мінез-құлқы мен қарым-қатынасының ерекшеліктерін көрсетпейді. Сондықтан дамуды жеке бағалау керек — ол «ауру бар ма» дегенге емес, «балаға дәл қазір қандай көмек керек» дегенге жауап береді.

Диагностика қалай өтеді

«Өзгер» орталығында диагностиканы меңгеруші Майя Тугельбаева жүргізеді, ата-ана қасында болады. Әдетте 30–40 минут: маман сөйлеуді, мінез-құлықты, моториканы және баланың қарым-қатынасын қарайды.

Бірден кейін — талдау: нені көріп тұрмыз, неден бастаймыз. Қорытынды бойынша ата-анаға орталық мамандарының қағаз қорытындысы беріледі. Бұл — медициналық диагноз емес, мамандар көргеннің сипаттамасы және алдағы айларға арналған бағдарлама.

Диагностиканың құны — 5 000 ₸, ол басты бетте ашық көрсетілген.

Қашан бару керек

Егер сіз бұл мәтінді бірнеше ай бойы күмәнданып жүргендіктен оқып отырсаңыз — жауап осы. Ата-ананың күмәні өздігінен келіп тексеруге жеткілікті себеп.

Тексеру балаға диагноз қоймайды және ешнәрсеге міндеттемейді. Ол жылдар бойы ауада ілініп тұратын сұраққа жауап береді: бұл жай ғана даму қарқыны ма, әлде жұмыс істейтін нәрсе бар ма.

Әрі қарай оқыңыз: бір белгі әлі аутизм емес және «мұндай кез келген балада болады» дегенге не деу керек.